Oog in oog met de lynx in Extremadura

Het wilde Iberië #1

Ik hou van het wilde en ongetemde Spanje en Portugal. Het Iberië van de uitgestrekte dehesas, verlaten berggebieden, donkere kastanjewouden en rotsachtige sierras. Hier leven dieren die elders in Europa vrijwel verdwenen zijn — de Iberische lynx, wolven, beren, gieren, de keizerarend maar ook de mythische Heremietibis, die bijna uitgestorven was en nu in mijn achtertuin woont…

In deze serie neem ik je mee naar de landschappen waar deze dieren voorkomen. Niet alleen maar om ze te zien, maar om te begrijpen waarom ze hier leven.

Mijn eerste ontmoeting met de Iberische lynx

Afgelopen mei kwam een lang gekoesterde droom uit. Wij stonden oog in oog met de Iberische Lynx.

De lynx kon je, als je heel erg veel mazzel had, tegenkomen in het Doñana Nationaal Park, op een uurtje ten westen van waar wij wonen. We hadden 15 jaar geleden al eens een poging ondernomen deze schuwe katachtige te spotten. We gingen toen met een bootje door de monding van de Guadalquivir en daarna per Jeep door het duinlandschap. We zagen veel konijnen (waarvan ik nu weet dat deze het basisdieet van de lynx vormen), veel herten en roofvogels, maar helaas niet de lynx.  Er waren toendertijd ook nog maar een handvol lynxen over hier in het zuiden van het Iberisch schiereiland.

Maar tot grote vreugde is er, dankzij een prachtige samenwerking van diverse partijen de afgelopen 20 jaar, een opvallende ‘comeback’ van deze met uitsterven bedreigde diersoort. Extremadura is een van de gebieden in Spanje waar de Iberische lynx opnieuw een groeiende populatie heeft. En wij gingen op stap met iemand die al vanaf de beginjaren nauw betrokken is bij de bescherming van de Iberische lynx.

Ik weet het zeker: dit vergeet ik nooit meer…

Op een zonnige zondagochtend reden we naar het zuiden van Extremadura, op 3 uur rijden van waar wij wonen. Voorbij Sevilla, dwars door de prachtige Sierra Norte en over de toppen van de uitgestrekte Sierra Morena tot in het diepe zuiden van Extremadura. Samen met Carlos, onze gids trokken we heel vroeg in die maandagochtend een weids en stil landschap in.
Een gebied met een bevolkingsdichtheid te vergelijken met Siberië. 

Waar niets lijkt te gebeuren, en tegelijkertijd van alles

Om ons heen groene glooiende heuvels met ontelbare bloemen. Schapen, eindeloze ruimte en een lucht vol leven: ontelbare gieren, de keizersarend, zangvogels en de zwarte ooievaar. En in het veld de grote trap en een purperreiger.

Na een half uurtje rijden stoppen we bij een kloof met her en der verspreide rotsblokken in het gras. Niets wijst erop dat hier iets aan de hand is. Wel staan er een paar andere mensen op de uitkijk met verrekijkers. Hoe weten zij nou in hemelsnaam dat hier wat te zien is.

Het is echt berekoud deze morgen. Ja Anne, jij was toch lerares Aardrijkskunde? Dit is de dehesa. Hier heerst een landklimaat. Koude nachten, hete dagen. Ik vouw mijn kleumende handen om een dampende mok koffie en smul van de enorme koek die we eerder bij het bakkertje in het dorp haalden. Vers en geurend net uit de oven. Een lokale specialiteit. Ik proef anijs. Lekker.

We kijken, wachten

En niet veel later staan we, ruim anderhalf uur lang, bijna oog in oog met drie Iberische lynxen aan de overkant. Een volwassen mannetje met twee welpen. Volgens Carlos was het hun vader. Spelend, rennend, jagend. Volledig in hun element. Wij kijken, ik heb de verrekijker bijna niet eens nodig, zo dichtbij zijn ze. (zie onze eigen foto hieronder!) Zij moeten ons ook zien dan toch? Maar we worden compleet genegeerd. Even later hoor ik een van de spotters opgewonden iets fluisteren en zien we nog een volwassen exemplaar doodgemoedereerd over de smalle zandweg kuieren. Elegant en stoïcijns. Wat een prachtig dier.

Van minder dan 100 naar meer dan 2.600 lynxen

Een poosje geleden kwamen we in contact met een lokale natuurgids die al vanaf de beginjaren nauw betrokken is bij de bescherming van de Iberische lynx.

En dat bleek bepaald niet zomaar een gids.

Hij kent het landschap, de leefgebieden en het gedrag van de dieren door en door en heeft toegang tot uitgestrekte particuliere finca’s waar je als gewone bezoeker niet komt. Dat laatste is belangrijk. Een groot deel van het leefgebied van de Iberische lynx ligt namelijk op privéterrein. Juist de samenwerking met landeigenaren is een van de redenen dat het zoveel beter gaat met de soort.

Want de terugkeer van de Iberische lynx is werkelijk spectaculair.

Rond 2002 waren er nog minder dan honderd exemplaren over. Inmiddels leven er op het Iberisch schiereiland weer meer dan 2.600 Iberische lynxen.

Dat klinkt geruststellend, maar helemaal buiten gevaar is het dier nog niet. De soort blijft afhankelijk van geschikt leefgebied, voldoende konijnen en veilige verbindingen tussen de verschillende populaties. Verkeer vormt bovendien nog altijd een belangrijke bedreiging.

Toch: van een kat die op het randje van uitsterven stond naar een groeiende populatie in verschillende delen van Spanje en Portugal. Dat mag gerust een succesverhaal worden genoemd.

De Iberische lynx, een heel bijzondere kat

De Iberische lynx – Lynx pardinus – komt van nature alleen op het Iberisch schiereiland voor. Je herkent hem aan zijn hoge poten, korte staart met zwarte punt, gevlekte vacht en natuurlijk die prachtige zwarte pluimpjes boven op zijn oren. Rond zijn kop hangt een soort baard die het dier een bijna deftige uitstraling geeft.

Het wilde konijn vormt verreweg het belangrijkste onderdeel van zijn menu. En daarmee wordt ineens duidelijk waarom juist deze landschappen zo geschikt zijn voor de lynx.

Ruimte. Beschutting. Mediterrane begroeiing. En konijnen. Heel veel konijnen, als het even meezit.

De dehesa: verlaten landschap dat verre van leeg is

Ook zonder lynx zou ik hier trouwens met plezier een paar dagen blijven.

We bevinden ons in het diepe zuiden van Extremadura, tegen de Sierra Morena aan. Een gebied van glooiende heuvels, graslanden, rotsen, steeneiken en kurkeiken.

Dit is het landschap van de dehesa.

Een eeuwenoud cultuurlandschap waarin landbouw, veeteelt en natuur naast elkaar bestaan. Onder de verspreid staande eiken grazen schapen, runderen en Iberische varkens. Daartussen leven herten, wilde zwijnen, konijnen en een enorme rijkdom aan vogels.

Boven ons hoofd zagen we drie soorten gieren cirkelen. Even later vliegt een zwarte ooievaar over. Er schiet iets weg tussen het gras. In de verte zit een Spaanse keizerarend op een paal.

Goed kijken, er gebeurt van alles!

Wanneer kun je het beste een Iberische lynx zien?

Niet midden in de zomer.

Onze gids legde het heel eenvoudig uit: als het echt heet wordt, zoeken de dieren verkoeling en trekken ze zich terug in beschutte, koele plekken tussen rotsen en begroeiing. Dan kun je uren naar een prachtig landschap kijken zonder ook maar een oorpluimpje te zien.

De koelere maanden zijn daarom veel geschikter.

Najaar, winter en voorjaar zijn de beste periodes voor een lynxsafari.

In de winter is het landschap groen en helder, in januari en februari valt bovendien de paartijd en in het voorjaar worden de jongen geboren.

Wij waren er in mei. ‘s Ochtends was het ijskoud. Een paar uur later liepen we in de zon. (Ja ja, Landklimaat, Anne..). Als je je kans op het spotten van een lynx wilt vergroten dan geldt bovendien: geef jezelf tijd. Het blijven wilde dieren. Er staat nergens een lynx klaar omdat jij om acht uur ‘s morgens met een verrekijker verschijnt. En dat is maar goed ook.

Met Ardanza op lynxsafari

Dit is dus niet het soort excursie die je er ‘eventjes tussen neus en lippen bij doet’. Dit vraagt zorgvuldige planning. Ardanza werkt hier met een zeer ervaren lokale natuurgids en kan voor haar reizigers een kleinschalige lynxsafari op particuliere finca’s organiseren.

Je rijdt en wandelt door gebieden die normaal gesproken niet toegankelijk zijn voor bezoekers en gaat niet alleen op zoek naar de lynx, maar leert onderweg ook ontzettend veel over de dehesa, vogels, konijnen, roofdieren en het natuurbeheer in dit deel van Spanje.

En soms betekent dat kijken. En nog wat langer kijken. En wachten.

Boek wel op tijd

Omdat er bewust met kleine aantallen wordt gewerkt en de toegang tot de particuliere terreinen beperkt is, is het verstandig de lynxsafari ruim van tevoren aan te vragen.

Wil je dit graag tijdens je rondreis meemaken? Geef het dan direct bij je reisaanvraag aan. Dan kunnen wij kijken vanuit welke locatie in je rondreis de safari het beste past, de beschikbaarheid voor je controleren en je reis zo nodig op maat aanpassen.

Schatten in het zuiden van Extremadura

Het diepe zuiden van Extremadura verraste ons niet alleen met natuur.

Hoog boven het dorp Reina bezochten we ook het imposante Alcazaba de Reina, een van de oudste Moorse vestingen van de regio. Het fort ligt spectaculair op een rots, met aan de ene kant uitzicht over de eindeloze vlaktes van Badajoz en aan de andere kant de ruigere contouren van de Sierra Morena.

Even indrukwekkend was de afgelegen Ermita Virgen del Ara, die wel de ‘Sixtijnse Kapel van Extremadura’ wordt genoemd.

Vanbuiten een eenvoudige, kleine witte kerk.  Maar eenmaal binnen…

Fresco’s. Overal. Wanden, gewelven, plafonds: vrijwel iedere centimeter is beschilderd met de meest kleurrijke wandschilderingen. Een van die plekken waar je waarschijnlijk straal voorbij zou rijden als niemand je vertelde dat hij bestond. Bezoektijden zijn beperkt en de toegangsprijs is al net zo historisch als het interieur: € 3,- . 

Ga op lynxsafari tijdens je rondreis

De lynxsafari kunnen we onder andere opnemen in onze Rondreis Extremadura.

Daarin ontdek je het Romeinse Mérida, het middeleeuwse Cáceres, Trujillo, Guadalupe met haar imposante koninklijke klooster, de vogelrijke natuur van Monfragüe en de uitgestrekte dehesa’s waar Extremadura zo beroemd om is.

En ja: Extremadura is ook in de winter een heerlijke bestemming!

Daarnaast past de safari prachtig in onze reis Duurzaam langs de Ruta de la Plata. Een reis waarin natuur, landschap, geschiedenis en lokale initiatieven een belangrijke rol spelen en waarin we bewust op zoek gaan naar plekken en mensen die een ander verhaal over Spanje vertellen. De Iberische lynx hoort daar wat mij betreft helemaal bij.

Praktisch: de Iberische lynx spotten in Extremadura

Waar kun je de Iberische lynx zien in Spanje?
De Iberische lynx leeft inmiddels weer op verschillende plekken in Spanje en Portugal. Extremadura is een van de gebieden waar de populatie zich de afgelopen jaren heeft hersteld. In het zuiden van de regio leven lynxen onder andere op uitgestrekte particuliere finca’s. Een groot deel daarvan is niet vrij toegankelijk. Via Ardanza kun je hier met een zeer ervaren lokale natuurgids op pad in gebieden waar je als gewone bezoeker niet zomaar komt.

Wanneer is de beste tijd voor een lynxsafari?
Najaar, winter en voorjaar zijn de gunstigste periodes. Hartje zomer is minder geschikt: bij hoge temperaturen zoeken lynxen overdag beschutte, koele plekken op en laten ze zich minder gemakkelijk zien. In januari en februari valt doorgaans de paartijd en in het voorjaar worden de jongen geboren. Wij waren er begin mei en zagen twee volwassen mannetjes en twee welpen. Houd er altijd rekening mee dat het om wilde dieren gaat: een waarneming kun je nooit garanderen.

Hoeveel tijd moet je voor een lynxsafari uittrekken?
Ga vooral niet met het idee dat je even een uurtje komt kijken. Wildlife spotten betekent zoeken, wachten en leren kijken. Wie de lynx echt graag wil zien, doet er verstandig aan voldoende tijd in de reis in te bouwen. De safari’s zijn kleinschalig en de toegang tot de particuliere terreinen is beperkt, dus reserveer ruim van tevoren.

Kan ik een lynxsafari combineren met een rondreis door Extremadura?
Jazeker. Wij kunnen de lynxsafari opnemen in onze Rondreis Extremadura en de route en je overnachtingen daarop afstemmen. De ervaring past ook prachtig in onze reis Duurzaam langs de Ruta de la Plata, waarin natuur, landschap, cultuur en lokale initiatieven centraal staan. Geef bij je reisaanvraag meteen aan dat je de Iberische lynx graag wilt zien; dan kunnen wij de mogelijkheden en beschikbaarheid voor je bekijken.

Wat neem je mee?
Warme laagjes zijn zelfs in het voorjaar geen overbodige luxe: de ochtenden kunnen behoorlijk koud zijn. Verder zijn een verrekijker, stevige schoenen en geduld je belangrijkste uitrusting. Met een spotting scope kun je dieren op grotere afstand nog beter observeren; tijdens onze safaris zijn die aanwezig. (net als koffie met wat lekkers erbij! :-))

Zelf oog in oog met de Iberische lynx?

Bekijk onze Rondreis Extremadura of Duurzaam langs de Ruta de la Plata en geef bij je aanvraag aan dat je de lynxsafari graag in de reis wilt opnemen.

Wie weet sta jij straks net als wij ergens op een koude ochtend in Extremadura met een verrekijker in je hand en denk je:

dit vergeet ik nooit meer.

Tekst: Anne Middelkamp/Ardanza Reizen BV