Het wilde noorden van Castilla y León

Het wilde Iberië #3

Het is alweer heel wat jaren geleden dat ik voor het eerst door Castilla y León reisde, maar ik weet het nog goed. Ik zat in de bus van Madrid richting Burgos en was eerlijk gezegd niet bar onder de indruk.

Wat een enorme vlakte. Oneindig laagland. Tot aan de horizon vrijwel plat. Een beetje Friesland, waar ik geboren ben, maar dan véél groter. En zonder de meren. Saai. 

Montaña Palentina: wolven, beren en sprookjesbossen

Inmiddels weet ik beter. Want Castilla y León moet je vooral niet vanaf de snelweg beoordelen.Sla af naar een landweggetje en je rijdt ineens door een glooiend landschap naar een kasteel op een heuveltop. Langs wijngaarden van Ribera del Duero, Toro, Rueda of Bierzo. Door kleine middeleeuwse dorpen waar op de kerktoren bijna standaard een ooievaarsnest balanceert.

En rijd je nóg verder door, helemaal naar de noordrand van Castilla y León, dan houdt zelfs die weidse Meseta ineens op.
Daar ligt de Montaña Palentina. En daar wordt het wild.

Aan het einde van de vlakte beginnen de bergen

Ik woon al twintig jaar in Spanje maar verbaas me nog altijd over de enorme diversiteit van het Iberisch Schiereiland. Dit berggebied was opnieuw een verrassing.

Ik liep er in het late najaar door sprookjesachtige beuken- en hulstbossen, hoorde bij zonsondergang bronstige herten, bezocht gletsjerdalen waar wolven en bruine beren leven en ontdekte een wonderschoon kerkje dat in zijn geheel uit een rots is gehakt. (zie de foto verderop)

Het landschap is open, leeg en ruig, met toppen van meer dan 2.500 meter, watervallen, grotten, bergmeren en oude bossen.

De Montaña Palentina ligt in het Cantabrisch Gebergte, vlak onder de veel bekendere Picos de Europa in het Groene Spanje Maar waar het in de Picos op mooie dagen behoorlijk druk kan worden, wentelt de Montaña Palentina zich nog heerlijk in de afwezigheid van massatoerisme.

Ardanza brengt je naar Montaña Palentina in haar Rondreis het Groene Spanje

Gemzen, gieren en bronstige herten

Net ten zuiden van de Curavacas zagen we grote groepen Cantabrische gemzen.

Van een afstand zijn het stipjes tegen de grijze berghellingen. Tot zo’n stip begint te bewegen en je ziet met welk gemak een gems over een helling rent waar ik zelf waarschijnlijk handen én knieën voor nodig zou hebben.

Boven ons cirkelden vale gieren en in de avondschemering klonk overal om ons heen de diepe, lange bronstroep van edelherten: de berrea. Wie dat geluid eenmaal in een stil bergdal heeft gehoord, vergeet het niet snel. Het klinkt soms kilometers ver terwijl je geen hert ziet.

In de verte liep ook een grote kudde Hispano-Bretón-paarden. Geen wilde paarden, zoals je misschien zou denken als je ze daar zo ziet, maar robuuste paarden die in deze bergen extensief worden gehouden en een groot deel van het jaar buiten lopen.

Op zoek naar wolven en beren

Maar wij waren hier vooral op zoek naar de Iberische wolf en de Cantabrische bruine beer.
Met nadruk op: zoeken.

Wolven lopen niet gezellig langs een uitkijkpunt omdat wij daar met onze verrekijker staan. Ze hebben enorme leefgebieden, leggen grote afstanden af en hebben ons meestal al lang in de gaten voordat wij ook maar iets vermoeden.
Onze gids Tino leerde ons daarom het landschap lezen. Sporen zoeken. Hellingen afspeuren. Kijken naar uitwerpselen, vaste paadjes en pootafdrukken. En wachten. Geduldig wachten.

Ook de bruine beer leeft hier. De Montaña Palentina vormt een belangrijk leefgebied van de oostelijke Cantabrische berenpopulatie. Vooral oude loofbossen zijn belangrijk: in de nazomer en herfst vinden beren er bessen, eikels, beukennootjes en ander voedsel waarmee ze reserves opbouwen voor de winter.

Wij zagen geen wolf. En ook geen beer. Hmm. Jammer, maar dat hoort er ook bij.

Wilde dieren zijn gelukkig geen attracties die volgens dienstregeling verschijnen. Maar alleen al de wetenschap dat ze ergens tussen die bossen en berghellingen rondlopen, maakt dat je totaal anders naar het landschap kijkt.

Een oerbos vol sporen

Met Tino liepen we ook door een imponerend beuken- en hulstbos. Langs de beekjes groeiden enorme varens en oude bomen waren bedekt met mos en lange baardmossen. Op de stammen groeide onder andere Lobaria pulmonaria, een korstmos dat vooral voorkomt in oude, vochtige bossen met een lange ecologische continuïteit.

We vonden sporen van wilde kat, vos, boommarter en bunzing. En aan hun keutels leerden we het verschillende dier te herkennen…
En wel door die op te pakken en vlak onder onze neus te houden en eraan te ruiken. Yup.
Bij de boommarter ruik je dan een wat zoetig, fruitachtig luchtje en een bunzing produceert een aanzienlijk penetranter aroma.
Daar stond ik dus. Midden in een prachtig oerbos in Noord-Spanje.
Met mijn neus boven een keutel. Het glamourgehalte van mijn werk kent pieken en dalen!

Het vreemdste dier van allemaal: de Iberische desman

Misschien wel de opmerkelijkste bewoner van deze bergen is een dier dat bijna niemand kent: de Iberische desman. Had er nog nooit van gehoord. Stel je een klein donker molletje voor met zwemvliezen, een lange staart en een veel te lange, beweeglijke neus.

En zet hem vervolgens niet onder de grond, maar in een ijskoude bergbeek dan kom je aardig in de buurt. De desman is familie van de mol en leeft in schone, zuurstofrijke, snelstromende beken. Met zijn gevoelige snuit zoekt hij tussen de stenen naar kleine waterdiertjes en insectenlarven.

En het gaat niet goed met hem. Zijn verspreidingsgebied op het Iberisch Schiereiland is sterk gekrompen en versnipperd. Zo’n onooglijk diertje vertelt daardoor iets belangrijks over het landschap: waar een desman leeft, is nog een gezonde bergbeek.

(NB: Hieronder is mijn foto van een salamander, dit is dus niet de desman!)

Vier wandeltips in de Montaña Palentina

1. Roblón de Estalaya: Een van de meest populaire activiteiten in dit gebied is een wandeling naar ‘Abuelo’ (Opa): Roblón de Estalaya, een wintereik van naar schatting 600 jaar oud die is opgenomen in de catalogus van bijzondere plantensoorten van Castilla y León. Er gaat een prima gemarkeerd pad van ongeveer 5 km door het beuken – en eikenbos naar deze door de tijd getekende en de bliksem gehavende woudreus vanuit Herreruela de Castillería. NB: ga door de week, dat scheelt een hoop drukte! 
2. Een andere prachtige wandeling van ongeveer 2 uur heen en terug is die naar de Cascada de arroyo Mazobre – de Mazobre waterval, vooral in het voorjaar, na de regens, een imponerende waterval van ongeveer 12 meter hoog. Het is een klimmetje van ongeveer 250 meter. 
3. Cueva del Cobre is de grot waar de rivier de Pisuerga ontspringt, ook hier is een gemarkeerd wandelpad naar toe, die prima te doen is voor de hele familie! Het vertrekpunt is bij het kleine bergdorpje Santa Maria la Redondo.
4. Een spectaculaire wandeling is de Peña Prieta van ongeveer 20 kilometer. Hiervoor moet je wel echt een dag uittrekken want al met al is dit ongeveer 7 uur lopen….De wandeling schijnt niet al te zwaar te zijn, (vertelde onze gids..) 

En dan ook nog de Romaanse kunst

Alsof al dat natuurschoon nog niet genoeg is, vind je in het noorden van Palencia ook een uitzonderlijke hoeveelheid Romaanse kerken, kloosters en kleine ermita’s.

Eeuwenlang raakte dit gebied steeds verder geïsoleerd. Dorpen liepen leeg en grootschalige nieuwbouw bleef uit. Wat economisch bepaald niet altijd een zegen was, heeft er mede voor gezorgd dat hier verrassend veel oude kerken en dorpen bewaard zijn gebleven.

Zelf naar de Montaña Palentina?

Ardanza brengt je tijdens onze Rondreis Noord Spanje naar het wilde noorden van Spanje. Vanuit de Picos de Europa in Cantabrië is de Montaña Palentina gemakkelijk te bezoeken. Of verleng de reis en blijf wat langer in deze prachtige, nauwelijks bezochte bergen.

Lees meer over onze Rondreis Noord Spanje – het groene Spanje.

En wil je meer lezen over het wilde Iberië? In deze serie neem ik je mee naar de plekken op het Iberisch Schiereiland waar wolven, beren, lynxen en andere wilde dieren nog ruimte hebben. Lees ook over de Iberishe Lynx in Extremadura en de Heremietibis in Cádiz!

Tekst: Anne Middelkamp / Ardanza reizen