Córdoba, op zoek naar Isabel la Católica

– Het Alcázar, de Mezquita, Columbus en een koninklijke wet –

Afgelopen week was ik in Córdoba, op zoek naar de sporen van Isabel la Católica. Natuurlijk was ik wel eerder in deze heerlijke stad, maar nu ging ik er heen met een ‘koninklijke missie’.

De bruiloft van Isabels kleinzoon, keizer Karel V

Mijn eerste stop was Sevilla, waar deze weken alles in het teken staat van een historische bruiloft: precies 500 jaar geleden trouwde de jonge keizer Charles V hier met Isabella van Portugal.

Een huwelijk dat de dynastieke banden tussen Spanje en Portugal verder versterkte. Isabella was een dochter van Manuel I van Portugal en kleindochter van Isabel en Ferdinand. Karel V was hun kleinzoon via hun dochter Joanna – Juana la Loca. De bruiloft vond plaats in het Real Alcázar van Sevilla en was een enorm feest. Maar het verhaal van Karel en de mooie Isabella — die tragisch jong stierf in het kraambed na haar zevende kind — bewaar ik voor een andere keer.

Ik ben nu bezig met haar grootmoeder.

De sporen van Isabel van Castilië in Córdoba

Isabel had eigenlijk nooit een vaste verblijfplaats. Met haar hof trok ze door het land en verbleef ze afwisselend in Segovia, Trujillo, Toledo, Medina del Campo en op vele andere plekken in Castilië en Andalusië.

Het hof reisde met haar mee — en daarmee ook de macht. Waar de koningin neerstreek, daar werd geregeerd. In Córdoba zijn die sporen nog altijd tastbaar.

Ga mee op reis in de sporen van Isabel

Het Alcázar de los Reyes Cristianos

Isabel en Ferdinand verbleven met hun hof lange periodes in Córdoba, vooral in de jaren rond 1480. Hun residentie was het Alcázar de los Reyes Cristianos, het paleizencomplex aan de oevers van de Guadalquivir.

In feite was Córdoba in die periode de regeringszetel van Castilië. Spanje had nog geen vaste hoofdstad. Waar het hof verbleef, daar werd geregeerd.

Rond het Alcázar liggen grote paleistuinen waar haar kinderen Isabella, Juan en Juana speelden. Hier werd in juni 1482 ook hun vierde kind geboren: Maria van Aragón, de latere koningin van Portugal.

Het paleis was meer dan een residentie. Vanuit dit Alcázar organiseerde Isabel de logistiek van de oorlog tegen het koninkrijk Granada. Terwijl Ferdinand met het leger op veldtocht was, hield de koningin hier toezicht op financiën, bevoorrading en diplomatie.

De beslissingen die hier werden genomen zouden uiteindelijk leiden tot het einde van het laatste islamitische koninkrijk op het Iberisch schiereiland.

De lawaaierige watermolen naast het Alcázar

Naast het paleizencomplex, aan de rivier, stond een watermolen: de Molino de la Albolafia, een enorme noria die al in de 12e eeuw werd gebouwd onder het bewind van de Almohaden.

Het verhaal wil dat Isabel, hoogzwanger van Maria, last had van het constante gekraak en geklots van het enorme rad. De zomerhitte van Córdoba, de zwangerschap, het hof dat dag en nacht in beweging was — het werd haar te veel.

Ze gaf opdracht het rad stil te leggen.

De molen viel daarna eeuwenlang stil en raakte in verval, tot hij in de 20e eeuw werd gerestaureerd. Vandaag staat hij er weer, vlak naast de Puente Romano, als een bijna poëtisch detail uit het leven van de koningin.

De wet van de luie vrouwen

Isabel was in Córdoba opvallend populair. Zo populair zelfs dat vrouwen uit de stad zich regelmatig verzamelden op het plein naast het Alcázar de los Reyes Cristianos. Ze hoopten een glimp van de koningin op te vangen wanneer ze over de stadsmuur wandelde of het paleis binnenkwam of verliet.

Volgens een hardnekkig verhaal keek Isabel op een dag uit over het plein en vroeg zich af waarom al die vrouwen daar stonden te wachten, in plaats van hun mannen te helpen met het werk.

De reactie van de koningin zou opmerkelijk streng zijn geweest.

De overlevering vertelt dat zij daarop een regel invoerde die bekend werd als La Ley de las Holgazanas — de wet van de luie vrouwen. Volgens deze wet konden vrouwen die niet meewerkten aan het levensonderhoud van hun gezin na het overlijden van hun man geen eigendom of geld erven, omdat zij daar zelf niet aan hadden bijgedragen.

Opmerkelijk genoeg gold deze regel alleen in de stad Córdoba zelf. Sommige stellen weken daarom uit naar het nabijgelegen Alcolea om daar te trouwen en zo de wet te omzeilen.

De wet werd naar verluidt enkele eeuwen toegepast en bleef formeel zelfs bestaan tot ver in de 19e eeuw.

De Mezquita: twee werelden in één monument

Een paar straten verder ligt een van de meest indrukwekkende monumenten van Spanje: de Mezquita-Catedral van Córdoba. Toen Isabel in de stad verbleef, was dit al eeuwenlang een christelijke kathedraal — maar gebouwd ín een voormalige moskee.

Wie hier binnenloopt, ziet meteen waarom dit gebouw zo bijzonder is. Rijen van honderden Moorse zuilen met rood-witte bogen strekken zich eindeloos uit, een architectonisch bos van steen dat ooit een van de grootste moskeeën van de islamitische wereld was.

En dan, midden in dat woud van zuilen, staat plots een katholieke kathedraal.

Toen ik er vorige week weer doorheen liep, stond ik opnieuw met open mond te kijken.
De imposante 750 Moorse zuilen — en dan, pats, in het midden een barok altaar, gouden beelden en een koor.

Je moet maar durven.

Het is letterlijk een botsing van twee beschavingen, gevangen in één gebouw. Tijdens haar verblijven in Córdoba bezocht Isabel de Mezquita regelmatig om te bidden. Onder haar bewind begon ook de verdere christelijke inrichting van het gebouw.

Ardanza brengt u naar de Moorse steden van Andalusië in een 8 daagse Fly Drive

Rondreis Sevilla, Córdoba en Granada

Het verhaal van de koningin en een rusteloze zeevaarder

Terwijl in het Alcázar de toekomst van Spanje werd beslist, droomde een paar straten verder een zeevaarder van een route naar het onbekende westen.

In 1485 wist Christoffel Columbus (Cristóbal Colón) voor het eerst een uitnodiging te krijgen om aan het hof van Isabel en Ferdinand te verschijnen. Hij presenteerde een gewaagd plan: Azië bereiken door westwaarts over de Atlantische Oceaan te varen.

Zijn voorstel werd aanvankelijk afgewezen. Geleerden vonden het te riskant en te duur. Columbus bleef nog jaren in Castilië rondzwerven, wachtend op een kans.

Pas zes jaar later — in 1492, na de val van Granada — stemde Isabel uiteindelijk in met zijn plan. Een beslissing die de wereldgeschiedenis zou veranderen.

Tip: In Córdoba werd Columbus verliefd op Beatriz Enríquez de Arana, een jonge vrouw uit de stad. Met haar kreeg hij in 1488 een zoon: Fernando Colón, later een beroemde humanist en bibliograaf.
Het huis van Beatriz, Casa de Colón, kun je nog steeds bezoeken.

Slapen in het Córdoba van Isabel van Castilië

Wat mijn bezoek aan Córdoba deze week extra bijzonder maakte, was mijn verblijf in La Ermita Suites.

Een klein monumentaal hotel dat Ardanza al vanaf de opening vier jaar geleden in haar rondreizen opneemt en ook je verblijf is tijdens onze rondreis ‘In de sporen van Isabel’. Ik logeerde in een heerlijke suite met privéterras, plonsbadje en uitzicht op de Mezquita. Alles klopt aan dit historische hotel, wat bestaat uit 3 eeuwenoude gebouwen die met ongelofelijk veel zorg en precisie zijn gerestaureerd met behulp van experts van de Moskee-Kathedraal en het Prado-museum.

Ik had lange gesprekken met Javier, de eigenaar. Die econoom is en bij de bank in Córdoba werkte. Hij kocht de panden, die in zeer verwaarloosde staat waren, bijna 25 jaar geleden en heeft er met bloed, zweet, veel geduld en hulp van deskundigen deze parel van gemaakt. We hadden veel gemeen, hij en ik, allebei kinderen uit een eenoudergezin, geen gemakkelijke jeugd gehad en met veel studeren en hard werken ons bestaan opgebouwd. Hij is trots op zijn hotel. En terecht.

Het hotel ligt aan de Plaza de Abades, een van de oudste pleinen van Córdoba. In de tijd van Isabel woonden hier geestelijken en bestuurders die verbonden waren aan de kathedraal. Je loopt vanuit het hotel letterlijk zo de geschiedenis in.

Tip: Combineer de Moorse steden Sevilla, Córdoba en Granada met de bergen bij Ronda en de Costa de la Luz in de 15 daagse rondreis Andalusië

Reis in de sporen van Isabel la Católica

Wie door Córdoba loopt, ontdekt al snel dat het verhaal van Isabel la Católica hier nog overal aanwezig is. In het Alcázar waar zij regeerde, in de Mezquita waar zij bad, en in de straten waar Columbus ooit zijn plannen presenteerde.

Tijdens onze historische rondreis In de sporen van Isabel reist u langs deze en andere plaatsen waar de koningin leefde en beslissingen nam die Spanje en Europa blijvend veranderden.

Tijdens deze individuele Fly & Drive reist u langs de kastelen, kloosters en koningssteden waar Isabel la Católica leefde, regeerde en beslissingen nam die Spanje voorgoed veranderden. Van Segovia en Ávila tot Extremadura, Córdoba en Granada: overal is haar verhaal nog zichtbaar in het landschap.

U verblijft onderweg in karaktervolle historische accommodaties en ontdekt Spanje via de plaatsen waar de geschiedenis werkelijk werd geschreven.

Lees meer over de rondreis over Isabel van Castilië

Fly drive 16 dagen In de sporen van Isabel

Het boek dat deze reis inspireerde

Het boek Kruistocht van een koningin van Simone van der Vlugt bracht de steden en landschappen die wij al jaren bezoeken opnieuw dichtbij. Wat voor ons vertrouwd was, kreeg meer diepte.